wieczerza jzzpl

W wieczór wigilijny wydają się kurczyć całe wieki, a rodziny chrześci­jańskie przenoszą się w całej Polsce w atmosferę pierwszych wieków chrześ­cijaństwa. Wówczas to wierni gromadzili się na Eucharystię wieczorami w do­mach prywatnych, a zgromadzenia te w dni świąteczne przybierały niezwykle uroczysty charakter.

Celebrowanie świąt i niedziel rozpoczynano w Wigilię i sobotę wieczorem. Eucharystię nazywano „łamaniem chleba" i przyjmowali ją wszyscy uczestniczący, tworząc doskonałą wspólnotę z Chrystusem i z braćmi. Nieobecnym ze względu na chorobę i więźniom zanoszono „chleb Pański" do domów. Po Mszy św. odbywała się uczta zwana agapą, w której biorący udział wierni, zacieśniali więzy jeszcze większej wspólnoty. Polska wieczerza wigilijna w rodzinach jest kontynuacją starochrześcijańskich agap przeżywanych we wspólnotach parafialnych. Wydaje się niezwykle ważne utrzymanie bogatych obrzędów i zwyczajów związanych z przeżywaniem tego jedynego w ciągu całego roku wieczoru. J. S. Bystroń w dziele „Dzieje obyczajów w dawnej Polsce" przytacza fragmenty z pamiętnika J. U. Niemce­wicza, w którym opisuje on wieczerzę wigilijną w dawnej Polsce:

„Wigilia Bożego Narodzenia była wielką uroczystością (...) Od świtu wychodzili domowi słudzy na ryby. (...) Dnia tego jednakowy może po całej Polsce był obiad. Trzy zupy, migdałowa z rodzynkami, barszcz z uszkami, grzybami i śledziem, kutia dla służących, krążki z chrzanem, karp do polewy, szczupak z szafranem, placuszki z makiem i miodem, okonie z posiekanymi jajami i oliwą itd. Obrus koniecznie zasłany być musiał na sianie, w czterech kątach izby jadalnej stały cztery snopy jakiegoś nie młóconego zboża. Nie­cierpliwie czekano pierwszej gwiazdy, gdy ta zajaśniała, zbierali się goście i dzieci, rodzice wychodzili z opłatkiem na talerzu, a każdy z obecnych, bio­rąc opłatek, obchodził wszystkich zebranych, nawet służących i łamiąc go, powtarzał: «bodajbyśmy na przyszły rok łamali go ze sobą»".

WILIA — WIECZERZA WIGILIJNA

Starodawny polski zwyczaj: „po zachodzie słońca, zgodnie z praktyką dawnych chrześcijan spożywa się obiad postny, złożony z tradycyjnych potraw". Jest to uroczysta uczta wigilijna. Na Mazowszu nazywano ją „pośnikiem, ucztą pośną", a w Chełmszczyźnie - „pystnik". Obecnie nosi w całej Polsce nazwę wieczerzy wigilijnej, dawniej wilii. Miała ona zawsze charakter bardzo uroczysty. „Do czasów I wojny światowej na wsi polskiej wieczerzę wigilijną przygotowywano na stole w białej izbie, której używano tylko na większe uroczystości" (Ks. J. Sliwański). Uczta ta ma charakter religijny, świadczy o tym stary zwyczaj czytania fragmentu Ewangelii św. Łukasza o narodzeniu Chrystusa i wspólna modlitwa rodziny. Ceremoniom wieczerzy wigilijnej przewodniczy z zasady ojciec rodziny.

Tak było dawniej: „U nas w domu on (tzn. ojciec) był stróżem i piastunem tradycji sakralnej. W wieczór wigilijny, umywszy się po pracy i przybrawszy odświętnie, klękał z nami przed obrazem i odmawiał głośno modlitwę" (S. Pigoń). Tak samo jest również i dzisiaj: „... częściej rozpoczyna tę ceremonię i pełni swoistą rodzinno-kapłańską rolę najstarszy mężczyzna „głowa rodzi­ny", żywiciel jej i opiekun, ojciec lub dziadek. Odstępstwo od tej reguły pojawia się prawdopodobnie tam, gdzie obecnie nie ma lub też kiedy zabrakło i ojca, i dziadka (zesłanie, zgon). Miejsce mężczyzny zajmuje wtedy najstarsza kobieta.. ."(J.Komorowska).

Charakteru religijnego nadaje jej również zwyczaj łamania się opłat­kiem, który przypomina uczestnikom zupełnie inną wieczerzę, tę, którą spożywał Chrystus z Apostołami. Uczta wigilijna ma charakter ściśle rodzinny. Zaprasza się na nią oprócz rodziny i krewnych tych, co domu nie prowadzą lub mieszkają samotnie. Bywało i tak: „gdzie rodzina liczna, dorosłe zaś dzieci na swoim chlebie, tam schodzą się do naczelników całej rodziny, wiekiem zwykle najstarszych" (O. Kolberg), świadczy to o spójni rodzinnej i o szacunku dla starszych, jaki istniał w dużych rodzinach polskich.

Uczta wigilijna cechuje się atmosferą serdeczną i rodzinną. „Serdecz­ność rodzinna, wzajemna życzliwość, obecność członków rodziny w do­mu... - oto warunki konieczne dla zaistnienia specyficznej wigilijnej atmosfery, wykraczającej poza progi domu, na świat pozarodzinny" - pisze J. Komorowska w oparciu o współczesne badania socjologiczne.

Atmosferę serdeczności i rodzinności potęguje przemówienie wigilijne ojca rodziny i życzenia wzajemnie składane sobie z tej okazji.

OBRZĘDY WIECZERZY WIGILIJNEJ

Wieczerza wigilijna ma charakter wybitnie religijny. Przeżywanie w ro­dzinach naszych wieczerzy wigilijnej w duchu jedności, wspólnoty i miłości głęboko zapada w dusze naszych dzieci i przybliża im klimat nocy betle­jemskiej. Głębokie przeżycie dzisiejszego wieczoru zjednoczy naszą rodzinę i pozostawi najpiękniejsze wspomnienia na dalsze życie naszych dzieci. Przeżywajmy więc ten wieczór bardziej duchowo.

Na centralnym miejscu w mieszkaniu ustawiamy żłóbek z Dzieciąt­kiem Jezus. Stół nakryty białym obrusem. Pod obrusem umieszczamy siano. Przyozdabiamy stół zielonym igliwiem i świeczkami, na centralnym miejscu kładziemy opłatek i otwartą księgę Ewangelii.

Na stół podajemy jedynie potrawy bezmięsne i napoje bezalkoholowe. Gdy ukaże się pierwsza gwiazda na niebie, na znak gwiazdy betlejemskiej, rodzina gromadzi się wokół stołu wigilijnego. Jedno miejsce przy stole zo­staje wolne, jako znak pamięci o bliskich zmarłych i o podróżnych, którzy niespodziewanie mogą zapukać do drzwi.

Proponujemy następujące obrzędy wieczerzy wigilijnej, którym z re­guły powinien przewodniczyć ojciec rodziny lub ze słusznych względów ktoś inny. Słowa modlitw odmawiamy powoli, z pobożnością, pamiętając o tym, że razem z nami zasiada do stołu sam Chrystus, przed wiekami jako Dziecię Boże złożony na sianie.

P.    W imię Ojca, i Syna i Ducha Świętego.

W.   Amen.

P.    W sześćdziesiątym piątym tygodniu lat według proroctwa Daniela, w sto dziewięćdziesiątej czwartej olimpiadzie -według kalendarza greckiego, w 752 roku po założeniu miasta Rzymu, w 42 roku panowania Oktawiana Augusta, cesarza rzymskiego, gdy w całym świecie nastał pokój, zechciał Jezus Chrystus, wieczny Bóg i Syn wiecznego Ojca, świat uświęcić przez swoje błogosławione przyjście. Dlatego święcimy dziś narodzenie Pana naszego Jezusa Chrystusa według ciała. Z głęboką wiarą, jak to czynili nasi ojcowie, posłuchajmy słów Ewangelii opisującej to najradośniejsze dla całej ludzkości wydarzenie narodzin Syna Bożego.

EWANGELIA (Łk 2. 1-14)

W owym czasie wyszło rozporządzenie Cezara Augusta, żeby przeprowadzić spis ludności w całym państwie. Pierwszy ten spis odbył się wówczas, gdy wielkorządcą Syrii był Kwiryniusz. Wybrali się więc wszyscy, żeby się zapisać, każdy do swego miasta. Udał się także Józef z Galilei, z miasta Nazaret, do Judei, do miasta Dawi-dowego, zwanego Betlejem, ponieważ pochodził z domu i rodu Dawida, żeby się dać za­pisać z poślubioną sobie Maryją, będącą w stanie odmiennym. Kiedy tam przebywali, nadszedł dla Maryi czas rozwiązania. Porodziła swego pierworodnego Syna, owinęła Go w pieluszki i położyła w żłobie, dlate­go że miejsca dla nich nie było w gospodzie. Otóż w tej samej okolicy przebywali w polu pasterze i trzymali straż nocną nad swą trzodą. Naraz stanął przy nich Anioł Pański i jasność Pańska zewsząd ich oświeciła, także bardzo się przestraszy­li. Lecz anioł rzekł do nich: «Nie bójcie się! Oto zwiastuję wam wielką radość, która będzie udziałem całego narodu: dziś w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, czyli Mesjasz Pan. A to będzie znakiem dla was: Znajdziecie Niemowlę owinięte w pieluszki i leżące w żłobie». I nagle przyłączyło się do anioła mnóstwo zastępów niebie­skich, które wielbiły Boga słowami: «Chwała Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój ludziom Jego upodobania».

Oto Słowo Pańskie.

W.   Chwała Tobie, Chryste.

ŻYCZENIA WIGILIJNE

P. Radość i jasność Chrystusowego światła ogarnia dziś i jednoczy we wspólnotę cały świat. 

Kiedy nadchodzi wieczór wigilijny, spotykamy się przy wigilijnym stole rodzinnym, aby połamać się opłatkiem, składając sobie wzajemnie życzenia. Tak więc umiłowani Bracia i Siostry, niech każdy z was rośnie duchowo z tajemnicy Bożego Narodzenia w swoim człowieczeństwie i w swoim chrześci­jaństwie. Niech Bóg, który stał się Człowiekiem, będzie natch­nieniem i pomocą do wszelkiego dobra i do walki z wszelkim złem. Niech będzie umocnieniem dla Małżeństw i Rodzin, niech pokazuje drogę Młodzieży, niech wspiera cierpiących i opuszc­zonych, niech daje dojrzałą mądrość i miłość tym, którzy doszli już do późnych lat życia".

Janem Pawłem II

PROŚBY

Tu następuje łamanie się opłatkiem i przekazanie sobie znaku pokoju. Następnie, przed rozpoczęciem posiłku, ogarniamy modlitwą cały świat. Prowadzi przewodniczący.

P.    „W noc wigilijną otwiera się ogromna księga pielgrzymstwa narodu, który dziś wędruje duchem ze wszystkich zakątków świata do własnego domu rodzinnego" i do Betlejem. Wiarą zespoleni wołajmy do Chrystusa złożonego na sianie: Obdarz nas miłością i pokojem.

W.   Obdarz nas miłością i pokojem.

P.    Chryste, który przyszedłeś na ziemię, „aby wszyscy byli jedno", zgromadź całą ludzkość w jedną rodzinę kochających się Twoich dzieci.

W.   Obdarz nas miłością i pokojem.

P.   Panie Jezu, który powołałeś na swojego Namiestnika Syna naszego Narodu, papieża Jana Pawła II, niech w zdrowiu, Twojej łasce i powszechnej miłości służy całemu światu, podbijając serca ludzi dla Ciebie.

W.   Obdarz nas miłością i pokojem.

P.    Zbawicielu świata, który ubogi i pokorny narodziłeś się w stajni betlejemskiej, wspomnij na ubogich i pociesz smutnych.

W.   Obdarz nas miłością i pokojem.

P.    Chryste, który miałeś wielu przyjaciół na ziemi, otaczaj opieką tych, którzy ślą nam życzenia świąteczne, którzy o nas pamiętają i wszystkich naszych przyjaciół.

W.   Obdarz nas miłością i pokojem.

P.    Synu Boży, który zstąpiłeś na ziemię, aby wszystkich zapro­wadzić do nieba, przyjmij dzisiaj naszych zmarłych N. i N. do Twej światłości.

W.  Obdarz nas miłością i pokojem.

Ojcze nasz...

P.   Chryste, nasz Zbawicielu, który zająłeś ostatnie miejsce na tej ziemi i dałeś nam wzór życia w miłości, prosimy: zamieszkaj w naszej rodzinie i jednocz nas w Twej miłości. A teraz błogosław te dary, które z wdzięcznością będziemy spożywali. Który żyjesz i królujesz na wieki wieków.

W.   Amen

W czasie wieczerzy wigilijnej śpiewamy kolędy, słuchamy płyt i nagrań o tematyce Bożego Narodzenia. Dziadkowie i rodzice opowiadają dzieciom o przeżyciach ze swego dzieciństwa i przekazują im dawne polskie zwyczaje bożonarodzeniowe. Niech ten wieczór będzie ciepły, miły i pełen radości. Starajcie się, aby „ Chrystus przez wiarę zamieszkał w Waszych sercach " / aby Rodzina Wasza była bardziej Kościołem.

MODLITWA PO WIECZERZY

P.   Dziękujemy Ci, Boże, nasz dobry Ojcze, za Syna Twego Je­zusa Chrystusa, złożonego na sianie, dziękujemy za miłość wszystkich ludzi, za ten błogosławiony wieczór i dary, które spożywaliśmy. Tobie chwała na wieki.

W.   Tobie chwała na wieki.

źRÓDŁO: RYTUAŁ RODZINNY Bp Józef Wysock

Modlitwa do
 Najświętszej Rodziny
  
Najświętsza Rodzino,
błogosław i strzeż
wszystkie rodziny świata.
Zachowaj je złączone
nierozerwalnym węzłem miłości,
wierne otrzymanym łaskom
i obowiązkom swego powołania.
Spraw, aby żyły według prawa
i przykazań Bożych,
by ich życie było odbiciem
Twego życia na ziemi 
i pozwoliło im kiedyś cieszyć się 
Twoim szczęściem w niebie.
Amen.